Een gesprek tussen Robert Stamboliev en Dirk Corstens
Link naar PODCAST 22 juni 2026
TRANSCRIPT (vertaling uit het Engels)
Robert
Oké, welkom. Welkom bij onze podcast. Mijn naam is Robert Stamboliev. Ik werk met Voice Dialogue en ik train al vele jaren mensen in deze methode.
We gaan een gesprek voeren over Voice Dialogue en stemmen horen. Dirk Corstens is psychiater en deskundige op het gebied van het werken met mensen die stemmen horen.
Welkom, Dirk. Wil je iets over jezelf vertellen?
Dirk
Dank je, Robert. Ja. Ik werk als psychiater. Tegenwoordig heb ik een eigen praktijk, nadat ik veertig jaar in allerlei instellingen heb gewerkt.
In 1992 werkte ik samen met Marius Romme, over wie we het later nog zullen hebben, rond het onderwerp stemmen horen. Dat was ook de periode waarin ik jou ontmoette.
Robert
Dat klopt. Ja.
Dirk
Vrij recent hebben we elkaar weer ontmoet toen onze film, My Word Against Mine, werd vertoond en veel nationale en internationale prijzen won. In de film komen stemmenhoorders aan het woord en zie je gesprekken die ik met hen en met hun stemmen voer op een Voice Dialogue-achtige manier. Ik vind het een zeer indrukwekkende film.
Rond dezelfde tijd, ongeveer in februari, hebben we een groot onderzoeksproject in Manchester afgerond. Het project stond onder leiding van Eleanor Longden, die psycholoog is en zelf stemmen hoort. In dit onderzoek vergeleken zij 150 stemmenhoorders die de behandeling kregen, waarbij met de stemmen werd gesproken, met 150 stemmenhoorders die deze behandeling niet kregen.
Mijn rol was om samen met Eleanor Longden de helft van de therapeuten te superviseren. Twee andere mensen superviseerden een andere groep therapeuten.
De resultaten bleken heel goed te zijn, zelfs beter dan die van CGT, cognitieve gedragstherapie voor psychose, waarmee dit onderzoeksteam al bijna dertig jaar werkt. Het resultaat was dus zeer succesvol. Ook bleek dat deze methode in de dagelijkse praktijk van instellingen voor geestelijke gezondheidszorg kan worden toegepast.
Robert
Dat is geweldig.
Dirk
Ja. Het is dus een hele reis geweest van 1992 tot 2026. Ik ben heel blij dat ik Voice Dialogue heb leren kennen. Het is echt iets geworden wat we kunnen gebruiken bij mensen die stemmen horen.
Robert
Dat is zo interessant. Het is iets wat oorspronkelijk begon als een intuïtie.
Volgens mij was het in 1987 dat Marius Romme de intuïtie kreeg dat de stemmenhoorder, zijn cliënt Patsy, misschien eigenlijk gelijk had — dat zij die stem werkelijk hoorde en dat het niet simpelweg een hallucinatie was.
Daarna deed hij dat televisieprogramma. Hij zat bij Sonja Barend op de nationale televisie en vroeg als sociaal psychiater het publiek om hulp.
Dirk
Dat is zo fantastisch. Dat is echt Marius Romme. Dat is echte sociale psychiatrie: nederig genoeg zijn om te erkennen dat je het antwoord niet weet, en vervolgens naar het algemene publiek gaan om een antwoord te vinden.
In dat programma vroegen ze het publiek om hulp, en 700 mensen reageerden. Ongelooflijk. Dat was het begin van het Hearing Voices Project, waarbij ik me bijna vijf jaar later aansloot.
Dirk
Maar jij hebt ook een geschiedenis met Marius Romme.
Robert
Ja. Ik heb een rol gespeeld in dit hele project en ik vertel daar graag over.
Niet lang na dat programma beseften ze echt dat stemmen bestaan. Mensen horen daadwerkelijk stemmen, en je kunt die niet zomaar laten verdwijnen.
De volgende vraag was natuurlijk: hoe gaan we ermee om? Als we ze niet met medicatie kunnen onderdrukken, dan moeten we leren ermee om te gaan.
Volgens mij begon Marius in alternatieve kringen en bij andere therapieën te zoeken naar iets wat zou kunnen helpen. Op een bepaald moment kwam hij het boek van Hal en Sidra Stone tegen, Embracing Our Selves. Hij had contact met hen, volgens mij per brief en telefonisch. Daarna benaderde hij mij in Amsterdam.
In die tijd, in het voorjaar van 1988, gaf ik les in Voice Dialogue. Hij schreef zich in voor een cursus, wat ook moedig was. Hij bleef niet in zijn ivoren toren zitten.
Hij kwam samen met zijn partner, Sandra Escher, en zij volgden bij mij in Amsterdam een tweedaagse cursus. Ze gingen zelf als het ware in gesprek met hun eigen stemmen — hun innerlijke stemmen. Ze hoorden geen stemmen in de gebruikelijke betekenis, maar ze ervoeren wel de methode.
Daarna vroeg hij mij: “Zou je bereid zijn een experiment te doen?”
Ik zei ja.
Het experiment hield in dat tien stemmenhoorders ieder tien sessies Voice Dialogue bij mij zouden krijgen, en ook bij een collega van mij, een goede vriend, Jeroen Koolbergen, die enkele jaren geleden is overleden en klinisch psycholoog was. Daarnaast waren er nog enkele andere mensen met een therapeutische achtergrond die als facilitator werkten.
Gedurende ongeveer een jaar begeleidden we zo’n tien mensen. Zij werden door Marius en Sandra geïnterviewd vóór de Voice Dialogue-sessies, op een bepaald moment tijdens het traject en opnieuw aan het einde.
De resultaten waren zeer positief. Het was eigenlijk een soort mini-onderzoek. Bij sommige mensen nam het aantal stemmen af. Eén man had 56 stemmen en hield er uiteindelijk zes of zeven over.
Ze leerden allemaal beter met hun stemmen om te gaan.
Voor mij betekende dit dat ik de manier waarop ik traditionele Voice Dialogue toepaste moest aanpassen, omdat die methode sterk gericht is op subpersoonlijkheden. Ik moest flexibeler worden.
De meeste cliënten die we tegenkwamen en die stemmen hoorden, zagen die stemmen niet als subpersoonlijkheden. Ze zeiden bijvoorbeeld: “Het is mijn geest,” of iets dergelijks.
Ik denk dat ik daarmee kon werken omdat ik ook ben opgeleid in energetisch werk en omdat ik, toen ik jonger was, veel heb geëxperimenteerd met psychedelica in het kader van spirituele ontwikkeling.
Dus ik was niet bijzonder verbaasd wanneer ik mensen ontmoette die in een veranderde werkelijkheidstoestand verkeerden of stemmen hoorden. Ik kon erbij blijven en met hen communiceren.
Dirk
Maar hebben jullie de resultaten gepubliceerd?
Robert
Nee, ze zijn niet gepubliceerd. Wat er wel gebeurde, was dat ze ons vroegen om het werk op congressen te presenteren, en dat hebben we gedaan. Ik maakte er een overzicht van. Volgens mij was de eerste presentatie in 1989 in Maastricht.
Er waren verschillende congressen waar Jeroen en ik onze bevindingen deelden.
Marius ging stap voor stap verder. De volgende stap was: “Dan moeten we ons personeel hierin gaan trainen.”
Dus ben ik gedurende verschillende jaren naar Maastricht gegaan, naar de RIAGG. Iedere keer deden we een demonstratiesessie, en daar hebben wij elkaar ontmoet, Dirk.
Daarna begon ik de mensen die daar werkten te trainen. Soms gaf ik een demonstratiesessie.
De manier waarop ik met stemmenhoorders werk is, laten we zeggen, flexibel. Ik gebruik de principes, maar ik ga nooit met een cliënt in discussie over de vraag of iets een subpersoonlijkheid is in plaats van bijvoorbeeld zijn grootvader. Je blijft erbij en past je aan de werkelijkheid van de cliënt aan.
Dirk
Ja. Ik herinner me de eerste keer dat ik bij jou, Marius en Sandra aansloot.
Marius zei tegen mij en een paar collega’s: “Volgende week gaan we vijf dagen met Robert werken en jullie moeten cliënten voor ons regelen.”
Oké, dus dat deden we.
Het was echt fantastisch.
Ik zag bijvoorbeeld hoe jij werkte met die vrouw en de slangen. Ik zag hoe enthousiast je met haar slangen werkte. Na de sessie vertelde ze me dat dit het beste gesprek was dat ze ooit had gehad. Maar ze zei ook: “Hij gelooft niet dat ik slangen heb.”
Dat vond ik mooi, omdat het haar enorm hielp om te accepteren dat iemand anders nieuwsgierig kon zijn en tegelijkertijd een andere kijk op de werkelijkheid kon hebben. Volgens mij hielp haar dat heel erg.
Maar ik zag bij andere mensen ook enorme veranderingen, soms al binnen één sessie.
De ervaring van die vijf dagen, die we volgens mij een jaar later nog eens voor twee dagen hebben herhaald, was de reden waarom ik zo enthousiast werd.
Omdat we ineens instrumenten hadden om met de stemmen te werken.
Robert
Ja. Toen begon het balletje echt te rollen.
Daarna heb je Voice Dialogue bij ons in Bergen bestudeerd.
Dirk
Ja.
Robert
En volgens mij heb je hier in Schoorl ook nog een cursus gevolgd.
Dirk
Ja, daar heb ik Hal en Sidra ontmoet.
Robert
Ja.
Dirk
Ja. Dat was een heel, heel indrukwekkende week.
Robert
Ik ben ook benieuwd, want ik heb ongeveer tot het jaar 2000 met jullie gewerkt. Inmiddels is het 2026. Hoe heeft het zich daarna verder ontwikkeld? Hebben jullie bepaalde conclusies getrokken? Is er een model ontstaan?
Dirk
In het begin had ik twee heel positieve ervaringen met twee verschillende cliënten.
Ik beschreef dit werk in een artikel in een Nederlands tijdschrift. Ik herinner me dat de beoordelaar, de redacteur, tegen mij zei: “Dit is werkelijk prachtig werk, maar kun je Voice Dialogue eruit laten?”
En ik zei: “Nee. Het is mét Voice Dialogue of helemaal niet.”
Toen accepteerde hij uiteindelijk dat ik Voice Dialogue in dat artikel zou beschrijven. Dat was in 2003 of 2004.
Je kunt je voorstellen hoe controversieel Voice Dialogue in die tijd was. Ik kende de redacteur een beetje en over het algemeen was hij vrij ruimdenkend. Maar hij vond de beschrijving van Voice Dialogue toch wat te ver verwijderd van de evidencebased wereld waarin we toen zaten.
Robert
Wat denk jij dat de reden is dat mensen daar een beetje bang voor zijn, of dat de gevestigde wetenschap moeite heeft met het concept van verschillende zelven?
Dirk
Ik denk dat dat in de loop van de tijd veranderd is.
Maar in die tijd waren therapeuten ook bang voor psychose. Ze waren bang voor stemmen.
Tegelijkertijd zag je naast Voice Dialogue bijvoorbeeld schematherapie opkomen, waarin ook met verschillende delen wordt gewerkt. Ik denk dat toen schematherapie steeds meer geaccepteerd raakte, het ook veel acceptabeler werd om over Voice Dialogue te schrijven.
Maar ik heb nog geen antwoord gegeven op het “waarom”. Ik denk dat mensen het te vaag vonden.
Energie. Wat is energie? Het woord energie — ik denk dat als je jou ziet werken, je energie ziet.
En ik denk dat als je mij ziet werken, dat ook—
Robert
Absoluut. Ik heb de film gezien. Ik vond de manier waarop jij dat deed echt heel erg goed.
Dat was energetisch werk, en je maakte tegelijkertijd gebruik van bepaalde principes, want soms schakelde je naar een net iets andere manier van werken, of je ging eerst mee met de stem, maar op een gegeven moment confronteerde je de stem.
Dus ik zou zeggen dat het heel intuïtief en energetisch was.
Dirk
Ja.
Het volgende artikel verscheen in 2007, samen met Eleanor Longden en Rufus May. We presenteerden vijf casussen in een Engelstalig tijdschrift en mensen begonnen geïnteresseerd te raken. Ik werd uitgenodigd voor een rondetafelgesprek.
Rufus May maakte destijds een film met een bekende actrice, Ruth — haar achternaam ben ik vergeten. De film heet The Doctor Who Hears Voices.
Het grappige was dat Rufus op dat moment nog geen ervaring had met Voice Dialogue. Hij ging met de stem in discussie over de interpretatie ervan. Dat is prachtig om in de film te zien, omdat je duidelijk kunt zien dat het niet werkt.
Later volgde hij cursussen Voice Dialogue, en hij gebruikt de methode nog steeds in zijn praktijk.
Daarna was er een rondetafelgesprek waarvoor Rufus en ik werden uitgenodigd als mensen die op een relationele manier met stemmen werkten. Andere mensen doen dat natuurlijk ook, maar de Voice Dialogue-benadering draait om rechtstreeks in relatie treden met de stemmen.
Bij andere relationele benaderingen gaat het bijvoorbeeld meer om assertiever leren worden of leren stemmen te negeren. Wij gaan juist rechtstreeks op zoek naar de beschermende kwaliteiten van bijvoorbeeld negatieve stemmen. Dat is heel anders dan bij de andere benaderingen.
Avatartherapie is tegenwoordig ook heel populair. Het helpt wel, en dat is prima — iemand helpen assertiever te worden — maar ze onderzoeken daar niet de positieve kwaliteiten van negatieve stemmen.
Robert
Ik denk dat dat te maken moet hebben met de identificatie van de therapeut.
Als een therapeut zich bijvoorbeeld identificeert met de “oplosser” of de “helper”, dan wil je de cliënt natuurlijk helpen, maar word je al snel sturend.
Als een facilitator of therapeut sterk geïdentificeerd is met het verstand, zal die vooral willen begrijpen wat er gebeurt.
Daarom is er in de Voice Dialogue-training altijd die verfijning: vanuit welk deel werkt de therapeut? Van waaruit in jezelf werk je?
Dat is op zichzelf al een heel interessant onderwerp. Van waaruit werk je, als het niet alleen de helper is en ook niet alleen het verstand?
Dirk
En dat is ook begrijpelijk.
Een stemmenhoorder die onder zijn of haar stemmen lijdt, wil dat jij ervoor zorgt dat ze stoppen. Mensen kunnen wanhopig zijn.
Een psychiater die medicatie als belangrijkste instrument heeft, denkt daarom misschien dat hij de patiënt kan helpen om van de stemmen af te komen. Soms lukt dat ook, maar meestal werkt dat helemaal niet.
Als therapeut of Voice Dialogue-beoefenaar moet je aan de ene kant accepteren dat mensen van hun stemmen af willen.
Maar daarnaast moet je iemand ook zien te bewegen om te onderzoeken wat er gebeurt en manieren te vinden om zich anders tot de stemmen te verhouden. Dat is volgens mij de kern van ons werk.
Sommige mensen die mij voor het eerst zien werken vragen: “Is dit hypnose?” Of ze zeggen: “Hé, dit is relationele therapie.” En dat klopt.
Ik denk dat dit de aanpak zo anders maakt dan andere benaderingen.
In het onderzoeksproject praten we niet alleen met de stemmen. We doorlopen vooraf een aantal stappen die belangrijk zijn om te noemen.
Volgens het protocol zijn er 28 sessies. Soms is dat ruim voldoende, maar meestal is het eigenlijk niet genoeg. Maar in een onderzoeksproject moet je nu eenmaal grenzen stellen.
De eerste fase is erop gericht de stemmenhoorder te helpen omgaan met overweldigende stemmen en een persoonlijke gereedschapskist te ontwikkelen. Wat kun je doen wanneer de stemmen tijdens onze sessie te overweldigend worden? Je helpt iemand dus een persoonlijke gereedschapskist te ontwikkelen waarmee hij of zij kalm kan blijven of kan terugkeren naar een veilige situatie.
Daar zijn de eerste paar sessies voor bedoeld.
De tweede fase bestaat uit het ontwikkelen van een construct. Daarmee bedoelen we dat we proberen de stemmen te verbinden aan de levensgeschiedenis van de persoon. Je probeert te ontdekken welke problemen onder het proces van stemmen horen liggen. Als je die fase hebt afgerond, weet je veel meer over de stemmen en over de manier waarop de stemmenhoorder ermee omgaat.
Daarna kun je rechtstreeks of indirect een relatie met de stemmen aangaan.
Robert
Oké.
Dirk
Daarna hebben we nog een fase waarin we de sessies afronden en datgene wat we geleerd hebben overdragen aan andere mensen — bijvoorbeeld familieleden of andere hulpverleners.
Robert
Oké. Dus dat is wat jullie het construct noemen: uitzoeken wanneer de stem in iemands leven is gekomen?
Dirk
Ja. En wat of wie de stemmen vertegenwoordigen.
Vaak zijn de stemmen gerelateerd aan mensen die in het leven van de stemmenhoorder iets hebben gedaan.
Vaak gaat het probleem om agressie, seksualiteit of allerlei andere moeilijkheden die je misschien kunt oplossen, in plaats van dat je iemand per se met schizofrenie moet diagnosticeren of allerlei taal moet gebruiken die mensen machteloos maakt.
Robert
Het is echt bekrachtigend.
Dirk
En we hebben een aantal onderzoeksprojecten gedaan.
Het meest recente onderzoek omvatte 300 mensen, maar we hebben ook een onderzoek met 50 mensen gedaan. Daarbij interviewden we zowel de therapeuten als de stemmenhoorders.
Beide groepen waren zeer enthousiast over deze bekrachtigende manier van communiceren met de stemmen.
Robert
Ja. Dank je. Dat maakt het duidelijk.
Ik heb nog een vraag.
Ik begrijp dat ongeveer één op de acht of één op de tien mensen een stem hoort. Ik heb verschillende cijfers gelezen.
Dirk
Ja, ik ook.
Robert
En van die heel grote groep mensen heeft ongeveer een derde er problemen mee en twee derde niet?
Dirk
Ja.
Robert
Dus werken jullie in het onderzoek alleen met mensen die er problemen mee hebben?
Dirk
Ja.
Robert
Oké.
Dirk
Die twee derde die geen problemen heeft met stemmen horen zou eigenlijk een heel interessante groep zijn.
Toen Marius en Sandra met dit alles begonnen, organiseerden ze congressen. Op de eerste twee congressen waren er bijna geen mensen met een psychiatrische achtergrond aanwezig.
Robert
Ik raakte hier in 1988 bij betrokken. Ik heb verschillende workshops gedaan met mensen die stemmen horen en daarbij waren een aantal buitengewone ervaringen.
Ik werkte met een vrouw die in haar dagelijks leven paranormaal therapeut was.
Ze hoorde bijvoorbeeld een stem die haar ’s nachts wakker maakte en haar vertelde dat ze naar een bepaalde brug moest gaan omdat iemand daar op het punt stond naar beneden te springen.
Het was een soort spirituele stem.
Dirk
Een spiritueel medium.
Robert
Ja. Een spiritueel medium.
Het was verbazingwekkend, en ik ben zo blij dat ik niet hoef te weten wat het betekent — of het waar is of niet waar. Ik ben pragmatisch.
Maar ik voel wel energie. En dit deel van haar dat haar die opdrachten gaf was ongelooflijk krachtig.
Het stond als het ware in de ruimte, in de trainingssetting. Ze zei dat ze afkomstig waren uit een bepaald planetenstelsel. Ik weet de naam niet meer, maar ze kwamen van die planeten en ze spraken als “wij”.
Er zat zoveel kracht en autoriteit in die stemmen dat iedereen in de ruimte onder de indruk was.
Het probleem voor de cliënt was dat de stemmen geen rekening hielden met haar nachtrust. Door de intensiteit van de stemmen raakte ze bijna volledig uitgeput.
Maar vanuit de vraag “Wat is een mens eigenlijk?” vond ik dat ontzettend interessant.
Ik heb meer ervaringen gehad met mensen die niet onder hun stemmen lijden, maar er gewoon mee leven, soms terwijl ze enigszins uit balans zijn.
En ook deze stemmen vinden het prettig om in een relatie te worden gebracht. Ze vinden het fijn om geïnterviewd te worden.
Dirk
Ja, ja.
In de beginperiode hebben we een onderzoeksproject gedaan waarin we stemmenhoorders met een psychiatrische diagnose vergeleken met stemmenhoorders die nooit psychiatrisch patiënt waren geweest.
Misschien heb ik dezelfde vrouw ontmoet, maar ik heb ongeveer vijftien van zulke mensen ontmoet. De meesten van hen waren inderdaad paranormaal therapeut. Het was ongelooflijk om te horen welke ervaringen deze mensen hadden.
Wat ook opviel, was dat bij al deze groepen de eerste keer dat ze stemmen gingen horen een enorme impact op hen had. Het was beangstigend wanneer je iemand hoorde roepen of iemand dingen tegen je hoorde zeggen.
Maar in deze groep van niet-patiënten, zoals we hen noemden, vonden mensen hun eigen manier om ermee om te gaan. Ze bleven er niet bang voor. En ze konden ook opener over hun ervaringen zijn. Het had niet zo’n negatieve betekenis.
Onlangs heb ik mensen in Brazilië ontmoet, waar een grote beweging rond spiritisme bestaat. Ook daar gaat het om stemmen horen, maar op een totaal andere manier. Ik hoop tijdens het volgende wereldcongres over stemmen horen in Denemarken iets over dit spiritisme te presenteren, samen met een Braziliaanse psycholoog die veel meer weet over mediumschap. Het is zo’n interessant perspectief en zo’n interessante ervaring. Het lijkt op andere ervaringen van stemmen horen, maar het is veel positiever en wordt op een bepaalde manier ook gebruikt om andere mensen te helpen. Dat vind ik ontzettend interessant.
Robert
Dat is heel interessant. Ik kan me voorstellen dat het ook cultureel bepaald is. In sommige culturen, zoals in Brazilië, staan mensen misschien meer open voor dit soort ervaringen. Daardoor is het wellicht makkelijker om met stemmen horen te leven dan bijvoorbeeld in Nederland.
Dirk
Het grappige is dat als je over het Braziliaanse spiritisme leest, men terugverwijst naar Frankrijk in de negentiende eeuw, waar het spiritisme heel precies werd beschreven. Die ideeën zijn vervolgens naar Zuid-Amerika gebracht, en vooral naar Brazilië. Mensen verwijzen nog steeds naar die Franse spiritist, al kan ik me zijn naam vandaag niet herinneren.
Ik weet ook uit ander onderzoek dat spiritisme rond 1900 heel populair was en serieus werd genomen als onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. We hebben zelfs een groot onderzoeksproject uit die tijd gebruikt om aan te tonen dat stemmen horen een heel algemene menselijke ervaring is.
Dat was ook mijn conclusie nadat ik veel stemmenhoorders had gesproken die nooit patiënt waren geweest. Ook in ons eigen land bestaat een subcultuur van stemmenhoorders waarin het horen van stemmen wordt beschouwd als een gave — als een manier om andere mensen te helpen.
Robert
Dus het heeft een positieve betekenis.
Dirk
Ja.
Robert
Dat is interessant.
Het maakt mij opnieuw enthousiast over dit onderwerp. Voor mij begon het oorspronkelijk als een manier om het bewustzijn te onderzoeken, en dat was wat mij er destijds in aantrok.
Het is prachtig dat Voice Dialogue ook in psychotherapie en coaching kan worden gebruikt om mensen te helpen, maar in de kern gaat het om een onderzoek van het bewustzijn. Dat is ook wat Hal en Sidra Stone deden: de verschillende delen van zichzelf leren kennen en onderzoeken hoe deze delen zich in de loop van hun leven hebben ontwikkeld. De kern is bewustzijnsonderzoek, met als mooi neveneffect dat het mensen ook kan helpen.
Dirk
Ik hoop dat de film en ons werk met mensen die anders misschien als psychiatrische patiënten zouden worden beschouwd, stemmenhoorders zullen aanmoedigen om Voice Dialogue-therapeuten op te zoeken. En misschien kunnen we er zelfs aan bijdragen dat zij überhaupt geen psychiatrische patiënt hoeven te worden. Dat is een droom die ik heb.
Robert
Prachtig. Binnen ons instituut leiden we mensen op in Voice Dialogue, zowel in Nederland als elders. Heb jij advies voor Voice Dialogue-facilitators die met stemmenhoorders willen werken? Hebben zij specifieke training nodig of iets extra’s?
Dirk
Ik denk dat je erop voorbereid moet zijn dat je zeer negatieve stemmen kunt tegenkomen, en je moet leren omgaan met je eigen angst daarvoor.
Het is heel normaal om angst te voelen wanneer een stem buitengewoon negatief is of jou zelfs aanvalt, wat soms gebeurt. Je moet je eigen delen heel goed kennen en met je eigen reacties kunnen omgaan. Daarnaast moet je in staat zijn om toegang te krijgen tot hetzelfde soort energie.
Volgens mij is dat heel belangrijk wanneer je met sterke negatieve stemmen werkt — bijvoorbeeld stemmen die roofzuchtig of gewelddadig gedrag vertegenwoordigen. Je moet zelf enige affiniteit met die energie hebben, of er in ieder geval toegang toe kunnen krijgen.
Daarnaast is het belangrijk dat je werkelijk gelooft dat stemmen horen een natuurlijke en normale menselijke ervaring is. Als je iemand in de eerste plaats benadert als “iemand met schizofrenie”, dan werkt het niet. Het werkt echt niet.
Je moet stevig kunnen zijn, maar zonder je eigen angst te ontkennen. Die angst kan je namelijk ook belangrijke informatie geven.
Robert
Omdat dat ook een aanwijzing kan zijn. Soms vertelt die angst je misschien dat je op dat moment niet verder moet gaan, of dat je beter kunt wachten.
Dirk
Dat zijn dingen die je kunt leren.
Je moet ook leren onderhandelen over je eigen veiligheid. Het gaat niet alleen om de veiligheid van de persoon of de veiligheid van de stem; het gaat ook om jouw veiligheid als facilitator.
Als je de stem of de stemmenhoorder met wie je werkt niet kunt vertrouwen, dan moet je eerst met die vertrouwenskwestie werken. Dat is iets anders.
Robert
Heb je daar een voorbeeld van? Dit is ook een van de redenen waarom het langer duurt om Voice Dialogue te leren dan sommige andere methoden: het moet als het ware belichaamd worden.
Als je bijvoorbeeld werkt met een “moordenaarsdeel”, dan moet de facilitator zelf toegang hebben tot dat deel in zichzelf. Je noemde roofzuchtige energie. Met wat voor soort stemmen zou een facilitator te maken kunnen krijgen?
Dirk
Ik heb daar een prachtig voorbeeld van, dat ik ook in ons boek heb beschreven, en ik heb er een video van.
Er was een man van ongeveer 50 of 55 jaar die sergeant was geweest in het Franse Vreemdelingenlegioen. Hij was Brits. Als Britse man sergeant worden in dat leger betekent dat je bijzonder gehard moet zijn. In die zin was hij een professionele doder.
Hij had deelgenomen aan allerlei geheime missies. Op een bepaald moment werd een van zijn beste vrienden tijdens een missie ergens in Zuid-Amerika gedood. Hij kon hem niet redden. Daarna werd hij psychotisch en kwam hij in de psychiatrie terecht. Hij begon stemmen te horen, hoewel uit onze gesprekken duidelijk werd dat hij eigenlijk al zijn hele leven stemmen hoorde.
Zijn stemmen waren buitengewoon krachtig.
Mijn perspectief was: “Deze man is een professionele doder. Ik moet heel goed kunnen onderhandelen, en ik moet ook over mijn eigen veiligheid onderhandelen.”
Hij was zeer gemotiveerd om met zijn stemmen te werken en we werkten gedurende een driedaagse cursus met hem, dus we leerden hem echt kennen.
Toen we met het Voice Dialogue-werk begonnen, werd duidelijk dat hij eigenlijk banger was dat de stem hem zou overnemen en hem ertoe zou brengen mij iets aan te doen, dan dat ik bang was dat hij mij iets zou aandoen.
Dus hebben we heel zorgvuldig onderhandeld over wat er nodig was om het voor hem veilig genoeg te maken om zijn stem met mij te laten spreken. Mijn collega Eleanor Longden was erbij als een soort secondant en hielp hem om gegrond te blijven.
Toen hij, de stem en ik ons allemaal veilig genoeg voelden, hadden we een buitengewoon gesprek.
Deze stem, die zich aanvankelijk presenteerde als een heel kritische, bijna moorddadige stem, begon uiterst open te vertellen over wat er gebeurd was. De stem legde uit hoe hij hem eigenlijk had proberen te beschermen en had geprobeerd hem te helpen overleven, in plaats van hem ertoe aan te zetten zelfmoord te plegen.
Het werd een werkelijk bijzonder gesprek.
Het hielp hem enorm. Een paar maanden later heb ik nog contact met hem opgenomen, en het bleek echt een transformerende ervaring voor hem te zijn geweest — en voor mij trouwens ook.
Robert
Kon jij dat moordenaarsdeel in jezelf aanspreken?
Dirk
Ja. Op een bepaald moment was ik niet langer bang om dat deel te ervaren.
Volgens mij was dat heel belangrijk om samen te kunnen werken. Ik kon stevig blijven omdat ik niet meer bang was voor zijn energie.
En ik wist iets over soldaten: wanneer een soldaat zegt dat een afspraak een afspraak is, dan is die afspraak ook echt een afspraak. Dat gaf mij kracht. Ik kon de soldaat in mezelf voelen — het deel dat zegt: “Als ik iets beloof, dan zal ik dat altijd nakomen.”
Dat gaf mij voldoende veiligheid om met hem te kunnen werken.
Robert
Dus eigenlijk hoor ik drie dingen.
Ten eerste moet je in staat zijn de energie te evenaren.
Je moet de energie kunnen evenaren en tegelijkertijd zorg dragen voor je eigen kwetsbaarheid — daarmee in contact blijven.
En het derde punt is eigenlijk dat je goede grenzen moet kunnen stellen.
Dirk
Ja.
Robert
Nou, volgens mij hebben we behoorlijk veel onderwerpen besproken.
Dirk
Ja. Ik hoop dat Voice Dialogue-beoefenaars zullen willen leren hoe ze met stemmenhoorders kunnen werken, want volgens mij ligt daar enorm veel potentieel.
Robert
Ja. Ik voel me daar heel gemotiveerd voor, vooral nadat ik die prachtige documentaire My Word Against Mine heb gezien en van jou heb gehoord over het onderzoek dat na al die jaren nu in Engeland echt aan kracht begint te winnen.
Dus ook vanuit onze kant zullen we een aantal stappen gaan zetten.
Dirk
Geweldig.
Robert
Dank je, Dirk. Volgens mij voelt dit gesprek behoorlijk compleet. We zullen bij de video nog wat literatuur en andere bronnen toevoegen voor mensen die meer willen lezen of de film willen vinden.
Dirk
Oké. Heel erg bedankt, Robert.
22 juni 2026
Doorverwijskaart
Voor meer informatie over stemmen horen, een doorverwijskaart: de organisaties waar mensen die stemmen horen écht terechtkunnen en de film Mijn woord tegen het mijne, zie platform mwthm.ceruttifilm.nl.
